خارج کردن چوب از جنگل، عمده ترین، مشکل ترین و پر هزینه ترین عملیات مربوط به بهره برداری جنگل می باشد. در ضمن این مرحله از کار، در صورت عدم رعایت اصول، بیشترین خسارت را به جنگل می زند. از این رو است که خروج چوب از جنگل احتیاج به کارشناسان و نیروی انسانی ورزیده، زیر ساختهای لازم ( مثل جاده و دپو )، ماشین آلات پیشرفته، دانش فنی بالا، داده ها و اطلاعات و نقشه های دقیق دارد و همواره مسئله خروج چوب از جنگل یکی از مسائلی است که مورد توجه جنگلبانان و بهره برداران است و مطالعات و بررسیهای فراوانی بر روی این مرحله از کار صورت می‏گیرد.
برای مشاهده ی متن کامل  به ادامه مطلب بروید .

با توجه به اینکه بیشترین هزینه های بهره برداری مربوط به بخش خارج کردن چوب میباشد این بخش بصورت تفصیلی بیان میگردد.

اگر بخواهیم روشهای خارج کردن چوب از جنگل را نام ببریم، می توانیم به روشهای چوبکشی زمینی، خروج چوب کابلی، خروج چوب از طریق هوا، خروج چوب به کمک حیوانات و خروج چوب به کمک سرسره ها اشاره کنیم. از بین روشهای فوق، دو روش چوبکشی زمینی و خروج چوب کابلی متداولتر و مهمتر می باشند. واضح است که هر یک از این روشها مناسب شرایط ویژه ای هستند. بطور مثال در اراضی جنگلی کوهستانی و پرشیب دو روش خروج چوب کابلی و هوایی کاربرد داشته و متداول هستند ولی متاسفانه در ایران علی رغم کوهستانی بودن جنگلها، خروج چوب هوایی اصلا وجود ندارد و چوبکشی کابلی نیز بطور خیلی اندک در برخی از عرصه ها مورد عمل قرار می گیرد. در مقابل درصد بالایی از چوبهای قطع شده به روش چوبکشی زمینی توسط ماشینهای زمینی از جنگل خارج می شود. به همین دلیل طراحی و مدیریت شبکه چوبکشی زمینی در جنگلهای شمال کشور امری ضروری و حیاتی است.

در برنامه ریزی و مدیریت عملیات چوبکشی و طراحی شبکه چوبکشی، اجرای عملیات بهره برداری و همینطور طراحی شبکه افتتاحیه جنگل، نیاز است که برآوردهایی از بعضی ارقام از جمله « متوسط فاصله چوبکشی » در اختیار داشته باشیم. بنابراین لازم است فاصله واقعی چوبکشی در شرایط عینی و توپوگرافیک زمین برای جنگلهای مختلف محاسبه و ارتباط آن با فرمولهای فاصله چوبکشی بررسی شود.

مؤلفه دوم یا همان خروج چوب، از نظر مدیریت عملیات بهره برداری از ویژگیهای خاصی برخوردار است. نخست آنکه این مرحله از کار، مشکلترین ، پرهزینه ترین و عمده ترین بخش عملیات بهره برداری است. خروج چوب همچنین تحت تأثیر شدید شرایط محیطی مثل شیب، شکل زمین، استحکام خاک و شرایط آب و هوایی می باشد. از طرفی خروج چوب از نظر زیست محیطی فشار زیادی را بر اکوسیستم جنگلی وارد می کند ، بطوریکه اجرای غیر اصولی و نادرست آن می تواند آسیبهای فراوانی را به اکوسیستم جنگلی وارد کند. همچنین روش و کیفیت اجرای عملیات خروج چوب تأثیر بسیاری بر کیفیت چوب دارد و باز اینکه اجرای عملیات خروج چوب احتیاج به دانش فنی بالایی دارد. چون در هنگام خروج چوب است که بیشترین تعامل بین طبیعت و ماشین رخ می دهد. به ویژه آنکه سنگین ترین ماشین آلات جنگل در عملیات خروج چوب مشغول هستند. از نظر انسانی هم بیشترین فشار در این مرحله از کار بر روی افراد وارد می‏شود و شاید از حیث حوادث کار، بعد از عملیات قطع، میزان حوادث خروج چوب در رتبه دوم قرار گیرد و بالاخره اینکه عملیات خروج چوب، به نحو بارزی تحت تأثیر مدیریت و برنامه ریزی قرار دارد. به حدی که یک برنامه ریزی و مدیریت خوب و اصولی می تواند منجر به اجرای مناسب و قابل قبول عملیات خروج چوب از نظر اقتصادی، زیست محیطی و انسانی بشود و یک برنامه ریزی و مدیریت غلط می تواند تبدیل به شکستی اقتصادی، فاجعه ای زیست محیطی و خسارتی، انسانی گردد.

تمامی ویژگیهای بر شمرده شده این را می رساند که مؤلفه یا مرحله خروج چوب یکی از مهمترین عملیات، در امر بهره برداری و بطور کلی عملیات جنگلداری می باشد. به همین دلیل لازم است ابتدا تعریفی دقیق، از مؤلفه خروج چوب بدست آید تا بر اساس آن بتوانیم ضمن بررسی کل موضوع، به مسئله مورد نظر بهتر بپردازیم. این تعریف را به شرح زیر بیان  می کنیم:

« انتقال چوب از پای کنده یا عرصه جنگل به کنار نزدیکترین جاده جنگلی و یا دپو را خروج چوب از جنگل گویند. این انتقال می تواند توسط حیوانات( فیل ، اسب ،  قاطر ، گاو و . . . ) ، نیروی گرانش زمین ( انواع سرسره ها و جریان آب )، ماشینهای زمینی، ماشین آلات کابلی و یا ماشین آلات هوایی مثل بال گردها انجام شود ».

همانطور که پیداست این تعریف روشهای مختلف خروج چوب از جنگل را نیز بر شمرده است. قبل از پرداختن به مطالب بعدی مفید است اشاره ای به تاریخچه خروج چوب از جنگل بشود .

از زمانهای بسیار قدیم که انسان از جنگل چوب برداشت می کرد مهمترین وسیله حمل آن به خارج از جنگل، نیروی ماهیچه های خود و حیوانات بود. البته استفاده از نیروی های طبیعی مثل شیب زمین و جریان آب نیز مورد استفاده قرار می گرفته است. به ویژه برای مسافرتهای دور از راههای آبی استفاده می شد. در قرن ۱۹ با اختراع ماشین بخار و موتورهای درون سوز امکان استفاده از انرژی فسیلی برای خروج چوب فراهم آمد. در سال ۱۸۸۵ درایالت کالیفرنیا از یک تراکتور دارای موتور بخار برای خارج کردن چوب از عرصه جنگل استفاده شد و در سال بعد یعنی سال ۱۸۸۶ برای اولین بار کابل برای خروج چوب از جنگل مورد استفاده قرار گرفت . در مقیاس کلان ، اولین ماشینهایی که از آنها برای خروج چوب استفاده شد، ماشینهای کابلی بودند. این ماشینها بزرگ و سنگین بوده و مسلما کارایی تکنولوژی نسبتا ظریف امروز را نداشتند. با توسعه موتورهای درون سوز و صنایع خودروسازی اولین تراکتورهای کشاورزی ساخته شدند. این ماشین آلات بزودی وارد کارها و عملیات جنگل نیز شدند. با اصلاح تراکتورهای کشاورزی، اولین تراکتورهای جنگلی ساخته شدند. این تراکتورها که استفاده از آنها ساده تر از ماشین آلات کابلی بود به مرور جای ماشین آلات کابلی را گرفته آنها را به عقب راندند. ولی با گذشت زمان و پیشرفت صنایع ماشین سازی، تراکتورها و ماشین آلات کابلی هر دو دچار تحولات و تغییرات جدیدی شدند. این تغییرات این امکان را بوجود آورد که ماشین آلات جدید کابلی به صورت متحرک ( موبایل ) و کوچک تر ساخته شدند. که این امر موجب افزایش استفاده از ماشین آلات کابلی در جنگل شد. نتیجه آنکه،  استفاده از این وسایل مجددأ در جنگل، به ویژه در مناطق پرشیب گسترش یافت و آخرین تحول در زمینه خروج چوب مربوط به روشهای هوایی خروج چوب می باشد که در دهه های اخیر به کمک بال گردها و دیگر وسایل انجام می گیرد.

لینک دانلود
حجم فایل